Şah Damarı ve Önemi
Şah damarı ya da tıbbi adıyla karotis arter, beyne giden oksijenli kanın en önemli taşıyıcısıdır. Boynun her iki yanında yer alır. Bu damarın çatallanma bölgesinde oluşan tümöral kitleye “karotis paragangliomu” denir. Genellikle iyi huyludur ancak çevre dokulara baskı yaptığı için cerrahi tedavi gerektirebilir.
Şah Damarı Tümörü Nedir?
Karotis paragangliomu, karotis bifürkasyonu (şah damarının ikiye ayrıldığı nokta) çevresinde yer alan glomus karotikum adı verilen özel bir hücre grubundan kaynaklanır. Bu hücreler normalde kanın oksijen seviyesini algılayan duyusal yapılar olsa da, nadiren tümörleşebilir.
Tümör Özellikleri:
- Genellikle iyi huyludur (benign)
- Yavaş büyür
- Zamanla sinir ve damar yapısına baskı yapabilir
- Nadir de olsa habis (malign) dönüşüm gösterebilir (%5-10)
Karotis Tümörünün Belirtileri Nelerdir?
Başlangıçta çoğu hastada hiçbir belirti olmayabilir. Ancak tümör büyüdükçe çeşitli şikâyetler ortaya çıkar.
En sık görülen belirtiler:
- Boyun ön-yan kısmında sert, ağrısız, hareket etmeyen şişlik
- Yutma güçlüğü
- Ses kısıklığı (vagus siniri etkilenirse)
- Baş dönmesi
- Baş ağrısı
- Zamanla asimetri ve kozmetik bozukluk
📌 Not: Tümör genellikle arterle birlikte yukarı-aşağı hareket eder ama yana doğru itilmez.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Bilinen nedenler net olmamakla birlikte, şu durumlarla ilişkilidir:
- Genetik yatkınlık (özellikle SDHD, SDHB gen mutasyonları)
- Ailesel paraganglioma sendromları
- Hipoksiye kronik maruziyet (yüksek irtifada yaşayanlar)
- Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür
- Genellikle 40–60 yaş aralığında tanı konur
Tanı Yöntemleri
a. Fizik Muayene:
Boyunda tipik şişlik ele gelir. Ağrısızdır ve yukarı-aşağı hareketlidir.
b. Görüntüleme Yöntemleri:
🔹 BT (Bilgisayarlı Tomografi) Anjiyografi:
- Tümörün damarlara yakınlığı, büyüklüğü net biçimde görülür
- Cerrahi planlama için kritik
🔹 MR ve MR Anjiyografi:
- Damar yapıları ve sinir ilişkisi hakkında detay verir
- Özellikle genç ve gebelerde tercih edilir
🔹 Dijital Substraksiyon Anjiyografi (DSA):
- Altın standarttır
- Gerekiyorsa aynı seansta tümörü besleyen damarlar embolize edilebilir
🔹 Biyopsi:
- NADİR yapılır. Çünkü tümör çok damarlıdır ve kanama riski taşır.
Klasifikasyon: Shamblin Sınıflaması
Cerrahi zorluk ve damar ilişkisine göre sınıflandırılır:
| Tip | Özellik |
| Shamblin I | Küçük, damarları sarmamış |
| Shamblin II | Kısmen damarları sarmış |
| Shamblin III | Tamamen sarmış, damar yapısını değiştirmiş |
Tedavi Seçenekleri
a. Cerrahi Tedavi:
En etkili ve kalıcı tedavi yöntemidir. Tümör, damardan dikkatlice ayrılır.
Cerrahi Öncesi:
- Anjiyografi ile embolizasyon gerekebilir (kanama riskini azaltır)
- Ses tellerini etkileyebilecek sinirler korunmaya çalışılır
Cerrahi Riski:
- N. vagus, N. hipoglossus, N. facialis gibi sinirler zarar görebilir
- Kanama riski yüksektir → deneyimli merkezlerde yapılmalıdır
b. Radyoterapi:
- Ameliyat olamayacak hastalarda alternatif
- Genellikle tümörün büyümesini durdurur ama yok etmez
c. Takip (Watchful Waiting):
- Yaşlı, cerrahiye uygun olmayan ya da yavaş büyüyen tümörlerde tercih edilir
- 6 ay–1 yıl aralıklarla MR/BT takibi yapılır
Cerrahi Sonrası İyileşme Süreci
- Ortalama 2–3 gün hastanede kalış
- 2–3 hafta içinde günlük aktivitelere dönüş
- Ses değişikliği, yutma güçlüğü gibi geçici komplikasyonlar olabilir
- Tam sinir korunmasıyla %90’ın üzerinde tam iyileşme oranı sağlanır
Şah Damarı Tümörü Malign Olabilir mi?
Evet, ama nadiren.
- Malignite oranı %5–10’dur
- Malign paragangliomlar lenf bezlerine, kemiklere, akciğere yayılabilir
- Tanı biyopsi değil, klinik yayılım ile konur
- Tedavide kemoterapi veya radyoterapi gerekebilir
